سديد الدين محمد غزنوى

مقدمه 49

مقامات ژنده پيل ( فارسى )

كليهء منابع ديوانى بشيخ احمد نسبت داده‌اند و نسخه‌هائى از ديوان منسوب به دو در كتابخانه‌هاى مختلف موجود است . اين ديوان تاكنون چندين بار نيز در هندوستان چاپ شده از جمله چاپ پنجم آنكه در دسترس نگارنده مىباشد در 1923 ميلادى در ناوال كيشور انتشار يافته است . ولاديمير ايوانف در مقاله‌اى كه بعنوان مقدمه بر خلاصة المقامات در 1917 ميلادى در مجلهء انجمن همايونى آسيائى در انگلستان درج كرده ، نخستين كسى است كه در اصالت اين ديوان اظهار شك نموده است « 1 » . دو استاد بزرگ هلموت ريتر و فريتز ماير ظن مجعول بودن ديوان حاضر را اظهار كرده‌اند « 2 » . براى صدور حكم نهائى قطعى دربارهء اصالت يا مجعول بودن ديوان منسوب باحمد جام بايد نخست چاپى منقح و انتقادى براساس مخطوطات موجود فراهم گردد . سپس بايد ديد آيا شاعر ديگرى مثلا در ميان اعقاب شيخ احمد وجود نداشته كه تخلص احمد جام يا احمدى را به كار برده باشد ، زيرا بعيد نيست كه كسى از اخلاف يا شاگردان او اين تخلص را از جهت ارادت و اعتقاد به كار برده و در حقيقت ديوانش را خواسته باشد بنام احمد تبرك و تيمن بخشد . سپس بايد ديوان مزبور را با آثار شاعران ديگر بدقت مقايسه كرد و اقتباسات و تأثرات او را معين نمود . مثلا اگر بيت يا غزلى چند از حافظ و سعدى و عطار در ديوان منسوب باحمد تقليد شده باشد و پيوستگى ميان آنها مسلم به نظر رسد به عقيدهء نگارنده بايد اصل را از حافظ و سعدى و عطار دانست و گويندهء اشعار ديوان مورد گفتگو را كسى دانست كه پس از اين شاعران مىزيسته است . البته

--> ( 1 ) - رجوع شود به مقالهء مزبور ، ص 305 . ( 2 ) - ريتر در كتاب درياى جان ) eleeS red reeM saD ( ص 482 و 489 ، ماير در مقالهء احمد جام در چاپ دوم دائرة - المعارف اسلام .